Automatisering Roadmap voor MKB: Van Handmatig naar Geautomatiseerd
Een stap-voor-stap gids om je productie te automatiseren zonder kapitaalvernietiging. Van assessment tot implementatie, met business cases, technologiekeuzes en praktijkcases van Nederlandse MKB-maakbedrijven.
67%
MKB ervaart personeelstekort
18-36
Maanden ROI typisch
2-4
Maanden pilot
25-40%
Productiviteitswinst
Inhoudsopgave
Waarom een Automatisering Roadmap?
Automatisering zonder plan is als bouwen zonder tekening: duur, chaotisch en met een onzeker resultaat. Een roadmap zorgt voor:
Strategische richting
Weet waar je over 3-5 jaar wilt staan en werk daar naartoe
Gefaseerde investering
Spreid kapitaaluitgaven over jaren, bewijs waarde onderweg
Prioritering
Focus op de projecten met de hoogste ROI eerst
Risicoreductie
Leer van kleine pilots voordat je groot investeert
Draagvlak
Management, financiering en team weten wat komt
Integratie
Systemen worden vooraf op elkaar afgestemd
Automatisering Volwassenheidsniveaus
Voordat je een roadmap maakt, moet je weten waar je staat. De meeste MKB-bedrijven bevinden zich op niveau 2-3:
Handmatig
Alle taken door operators, papieren registratie
Basis Mechanisatie
Eenvoudige machines, nog veel handwerk
Gedeeltelijke Automatisering
Automatische machines met handmatige tussenkomst
Geïntegreerde Automatisering
Verbonden systemen, minimale handmatige interventie
Smart Factory
Volledig geautomatiseerd en zelfoptimaliserend
Stap 1: Assessment & Analyse
Een goede roadmap begint met een eerlijke analyse van je huidige situatie. Waar liggen de grootste kansen? Wat zijn de echte bottlenecks?
Assessment Checklist
Processen in kaart
- Welke processen zijn het meest arbeidsintensief?
- Waar zit de meeste stilstand/wachttijd?
- Welke taken zijn repetitief en consistent?
- Waar ontstaan de meeste kwaliteitsproblemen?
Data verzamelen
- Huidige OEE per machine/lijn
- Arbeidsuren per proces/product
- Scrap- en rework percentages
- Doorlooptijden en wachttijden
Tip: Loop mee op de werkvloer
De beste inzichten komen niet uit rapportages maar van observatie. Loop een dag mee met operators. Vraag: "Wat kost je de meeste tijd?" en "Wat frustreert je het meest?". Operators weten precies waar de kansen liggen.
Stap 2: Prioritering
Niet alles tegelijk. Gebruik de impact/complexiteit matrix om te bepalen waar je begint:
Quick Wins
Direct starten - bewijst waarde snel
Strategische Projecten
Goed plannen - grote impact maar vereist investering
Efficiëntie Verbeteringen
Na quick wins - bouwt op fundament
Nice-to-haves
Later of helemaal niet - ROI vaak onduidelijk
Begin altijd met Quick Wins
Quick wins bewijzen de waarde van automatisering met lage investering en laag risico. Dit bouwt vertrouwen en budget voor grotere projecten. Sla deze stap niet over!
Stap 3: Business Case Opstellen
Geen investering zonder businesscase. Bereken de ROI realistisch—liever conservatief en positief verrast dan andersom.
ROI Berekeningsmodel
Baten (jaarlijks)
- Arbeidsbesparing€_____
- Hogere output (marge)€_____
- Minder uitval/rework€_____
- Energiebesparing€_____
- Totaal baten/jaar€_____
Kosten (eenmalig + jaarlijks)
- Hardware/software€_____
- Installatie/integratie€_____
- Training€_____
- Onderhoud/jaar€_____
- Totaal kosten€_____
Terugverdientijd = Totaal kosten / (Baten - Jaarlijkse kosten)
Conservatief
50-70% van verwachte baten
Gebruik voor besluitvorming
Realistisch
100% van verwachte baten
Interne planning
Optimistisch
130-150% van verwachte baten
Alleen voor potentie-analyse
Stap 4: Technologie Selectie
Kies technologie op basis van je specifieke uitdagingen, niet op basis van trends. Hier zijn de belangrijkste opties voor MKB-productiebedrijven:
Collaborative Robots (Cobots)
€25.000 - €75.000
ROI: 12-24 maanden
Geschikt voor: High-mix, medium-volume productie
Industriële Robots
€50.000 - €200.000
ROI: 18-36 maanden
Geschikt voor: High-volume, lage variatie
AGV/AMR (Autonomous Mobile Robots)
€30.000 - €100.000
ROI: 18-30 maanden
Geschikt voor: Grotere faciliteiten, veel transport
Vision Systemen
€5.000 - €50.000
ROI: 6-18 maanden
Geschikt voor: Waar visuele inspectie kritiek is
IoT & Sensoren
€2.000 - €20.000
ROI: 3-12 maanden
Geschikt voor: Eerste stap, alle productiebedrijven
MES (Manufacturing Execution System)
€30.000 - €150.000
ROI: 12-24 maanden
Geschikt voor: Middelgrote tot grote producties
Technologie Selectie Tips
Stap 5: Implementatie
Implementeer gefaseerd om risico's te beheersen en te leren onderweg:
Pilot
2-4 maandenRisico: LaagScope: 1 machine/lijn
Doel: Proof of concept, leren, team trainen
Budget: 10-20% totaal van totaal
Evaluatie
1-2 maandenRisico: NvtScope: Analyse pilot
Doel: ROI valideren, lessons learned, go/no-go
Budget: 5% van totaal
Uitrol Fase 1
3-6 maandenRisico: MediumScope: 3-5 machines/lijnen
Doel: Schaalbaar maken, standaardisatie
Budget: 30-40% van totaal
Uitrol Fase 2
6-12 maandenRisico: MediumScope: Volledige productie
Doel: Complete dekking, integratie
Budget: 30-40% van totaal
Optimalisatie
DoorlopendRisico: LaagScope: Continue verbetering
Doel: Maximaliseren ROI, nieuwe technologieën
Budget: 10-15%/jaar van totaal
Kritieke succesfactoren
- • Executive sponsor: Iemand met budget en beslissingsbevoegdheid
- • Project champion: Dagelijkse aansturing en eigenaarschap
- • Operator betrokkenheid: Training en change management
- • Integrator partner: Technische expertise voor installatie
Stap 6: Opschaling & Continue Verbetering
Na een succesvolle pilot is het tijd om op te schalen. Maar doe dit systematisch—wat werkt op één machine werkt niet automatisch overal.
Opschalingschecklist
- Pilot ROI behaald en gedocumenteerd
- Lessons learned vastgelegd
- Standaard werkwijze opgesteld
- Trainingsmateriaal beschikbaar
- Onderhoudsprocedures gedefinieerd
- Budget goedgekeurd voor uitrol
Continue Verbetering
- Monitor KPIs continu (OEE, uptime, kwaliteit)
- Kwartaalreview van roadmap en prioriteiten
- Verzamel feedback van operators
- Benchmark tegen best practices
- Evalueer nieuwe technologieën jaarlijks
- Investeer in kennis en training
Praktijkcases: Automatisering Roadmaps in het MKB
Precisie Metaal BV
CNC-verspaning | 35 FTE
Uitgangssituatie: Handmatig laden CNC-machines, operators 40% van tijd bezig met handling
Roadmap:
Resultaat: OEE +22 procentpunt, output +35% met zelfde team, ROI 2,1 jaar
Verpakking Plus
Verpakkingsproductie | 65 FTE
Uitgangssituatie: Veel handmatig palletiseren, hoog ziekteverzuim door fysiek werk
Roadmap:
Resultaat: Ziekteverzuim -45%, output +40%, nachtshift met 2 FTE mogelijk
Electronica Assemblage Zuid
PCB assemblage | 45 FTE
Uitgangssituatie: Handmatige kwaliteitscontrole, hoge uitvalkosten
Roadmap:
Resultaat: First-pass yield +8 procentpunt, kwaliteitskosten -60%, time-to-detect -90%
8 Veelgemaakte Fouten bij Automatisering
Geen duidelijke businesscase
Project stopt halverwege of wordt niet goedgekeurd
Oplossing: Bereken ROI vooraf met realistische aannames. Bouw in buffers.
Te groot beginnen
Overweldigend, hoge risico's, lang wachten op resultaat
Oplossing: Start met één pilot, bewijs de waarde, schaal daarna op.
Technologie-gedreven i.p.v. probleem-gedreven
Oplossing past niet bij het echte probleem
Oplossing: Begin met het probleem: wat is je bottleneck? Welk proces kost het meest?
Team niet meenemen
Weerstand, slechte adoptie, sabotage
Oplossing: Betrek operators vanaf dag 1. Training en communicatie zijn cruciaal.
Onderschatten van integratie
Eilandjes van automatisering die niet communiceren
Oplossing: Plan integratie met ERP/MES/IT vanaf het begin. Kies open standaarden.
Geen onderhoudsstrategie
Automatisering faalt, hogere stilstand dan voor project
Oplossing: Plan onderhoud, training technici, spare parts, service contracten.
ROI te optimistisch berekenen
Teleurstelling, geen vervolgprojecten
Oplossing: Gebruik conservatieve aannames. Beter positief verrast dan negatief.
Vergeten van de "last mile"
Automatisering werkt, maar handmatig werk verschuift
Oplossing: Analyseer het hele proces, niet alleen de machine. Voorkom bottleneck-shift.
Veelgestelde Vragen
Hoeveel kost een automatisering roadmap?
Een professionele roadmap met assessment kost €5.000-15.000 afhankelijk van bedrijfsgrootte en complexiteit. Dit is een fractie van de potentiële besparing en voorkomt kostbare fouten.
Hoelang duurt een automatiseringstraject?
Een pilot duurt 2-4 maanden. Volledige implementatie van een roadmap is typisch 2-4 jaar. Het is een reis, geen project. Start klein en bouw uit.
Hebben wij de kennis in huis voor automatisering?
Meestal niet volledig, en dat is normaal. Werk samen met een integrator voor de eerste projecten en bouw interne kennis op. Na 2-3 projecten kun je steeds meer zelf.
Wat als onze producten vaak wisselen?
High-mix productie is juist geschikt voor flexibele automatisering zoals cobots. Moderne robots zijn snel om te programmeren. Focus op taken die bij alle producten voorkomen.
Verliezen we werknemers door automatisering?
Zelden. De meeste MKB-bedrijven automatiseren vanwege personeelstekort. Operators krijgen interessanter werk en kunnen meer output realiseren. Communiceer dit duidelijk.
Wat is de ROI van automatisering?
Typische ROI is 18-36 maanden voor robotisering, 6-18 maanden voor IoT/monitoring. Belangrijkste factoren: arbeidskosten, volumes, consistentie, en schaalbaarheid.
Moeten we wachten op betere technologie?
Nee. De technologie van vandaag is volwassen en betaalbaar. Wachten kost je nu al geld en concurrenten halen je in. Start en leer, pas aan naarmate technologie evolueert.
Hoe overtuig ik de directie/eigenaar?
Met een solide businesscase: ROI, terugverdientijd, risico-analyse. Laat ze bij een referentiebedrijf kijken. Begin met een kleine pilot om vertrouwen te winnen.
Rob Derks
Automatisering & Procesoptimalisatie Specialist
Ik help MKB-maakbedrijven hun automatiseringsreis te plannen en uitvoeren. Van roadmap tot implementatie, met focus op ROI en praktische haalbaarheid.
Meer over Rob →Klaar voor jouw Automatisering Roadmap?
Laat ons een assessment doen van je productie en een roadmap opstellen op maat. We identificeren de beste kansen en berekenen de ROI.