Productie KPIs: De 15 Belangrijkste Metrics voor MKB-Maakbedrijven
Van OEE tot First Pass Yield: ontdek welke KPIs je écht moet meten om je productie naar het volgende niveau te tillen. Met formules, benchmarks per sector, dashboardvoorbeelden en een implementatie-stappenplan.
15
Essentiële KPIs
85%
World-class OEE
20%+
Typische verbetering
4-8
Weken implementatie
Inhoudsopgave
Waarom Productie KPIs Essentieel Zijn
"Je kunt niet verbeteren wat je niet meet." Dit klassieke management-adagium is nergens zo waar als in de productie. Toch meten veel MKB-maakbedrijven hun prestaties nog steeds met "gevoel" of verouderde Excel-sheets die niemand bekijkt.
De Realiteit bij veel MKB-Maakbedrijven
- • 67% heeft geen real-time inzicht in OEE
- • 45% weet niet wat hun werkelijke scrap-percentage is
- • 52% baseert beslissingen op onderbuikgevoel in plaats van data
- • 38% ontdekt productiviteitsproblemen pas bij de maandafsluiting
Wat goede KPIs opleveren
Snellere probleemdetectie
Zie afwijkingen real-time in plaats van na weken
Objectieve besluitvorming
Data vervangt aannames en onderbuikgevoel
Gerichte verbeteracties
Focus op de grootste verliezen eerst
Meetbare vooruitgang
Bewijs dat verbeteringen werken
Motivatie voor teams
Zichtbare doelen en prestaties
Betere klantrelaties
Proactief communiceren bij afwijkingen
Het doel van KPIs
KPIs zijn geen doel op zich, maar een middel om continue verbetering mogelijk te maken. De beste KPI-implementaties leiden tot een cultuur waarin problemen direct zichtbaar worden en teams zelfstandig actie ondernemen.
Top 15 Productie KPIs
Dit zijn de 15 belangrijkste KPIs voor MKB-productiebedrijven, gerangschikt op impact en relevantie. Je hoeft ze niet allemaal te meten—start met de top 5 en breid uit naarmate je KPI-volwassenheid groeit.
OEE (Overall Equipment Effectiveness)
KritiekEfficiency
First Pass Yield (FPY)
KritiekKwaliteit
On-Time Delivery (OTD)
KritiekLeverbetrouwbaarheid
Doorlooptijd (Lead Time)
HoogEfficiency
Capaciteitsbenutting
HoogEfficiency
TEEP (Total Effective Equipment Performance)
HoogEfficiency
Scrap Rate
HoogKwaliteit
Rework Rate
HoogKwaliteit
Omsteltijd (Changeover)
MediumEfficiency
MTBF (Mean Time Between Failures)
HoogOnderhoud
MTTR (Mean Time To Repair)
HoogOnderhoud
Schedule Adherence
MediumPlanning
Inventory Turns
MediumVoorraad
Energy per Unit
MediumKosten
Labor Productivity
HoogEfficiency
Quick Start: De Essentiële 5
Begin met deze 5 KPIs voor een fundament:
- OEE - Totaalbeeld machine-effectiviteit
- First Pass Yield - Kwaliteit in één oogopslag
- On-Time Delivery - Klantgerichtheid
- Doorlooptijd - Procesefficiëntie
- Scrap Rate - Verspilling/kosten
OEE Diepgaand Uitgelegd
OEE (Overall Equipment Effectiveness) is de gouden standaard voor productie-effectiviteit. Het combineert drie cruciale factoren in één percentage en maakt vergelijking mogelijk tussen machines, lijnen en zelfs bedrijven.
OEE Formule
OEE = Beschikbaarheid × Prestatie × Kwaliteit
Voorbeeld: 90% × 95% × 99% = 84,6% OEE
Beschikbaarheid
Benchmark: >90%(Geplande tijd - Stilstand) / Geplande tijd × 100%
Typische verliezen:
- Storingen
- Omsteltijden
- Wachten op materiaal
- Wachten op personeel
Verbeter-tips:
- Implementeer TPM
- Registreer alle storingen
- Reduceer omsteltijden (SMED)
Prestatie
Benchmark: >95%(Werkelijke cyclustijd × Producten) / Netto productietijd × 100%
Typische verliezen:
- Kleine stops (<5 min)
- Snelheidsverlies
- Niet-standaard condities
Verbeter-tips:
- Analyseer kleine stops
- Optimaliseer cyclustijden
- Standaardiseer processen
Kwaliteit
Benchmark: >99%Goede producten / Totaal geproduceerd × 100%
Typische verliezen:
- Uitval (scrap)
- Herwerk (rework)
- Opstartverlies
Verbeter-tips:
- Implementeer SPC
- Poka-yoke maatregelen
- Root cause analyse bij afwijkingen
Let op: OEE is niet alles
Een hoge OEE op één machine zegt niets als de volgende machine stil staat. Combineer OEE altijd met flow-metrics (doorlooptijd, WIP) en klant-metrics (OTD).
Lees meer over OEE verbeteren →Kwaliteits-KPIs
Kwaliteitsproblemen zijn duur: herwerk kost 2-5x zoveel als het eerste keer goed doen, en klachten kosten nog meer. Deze KPIs helpen je kwaliteit te monitoren en te verbeteren.
First Pass Yield (FPY)
Het percentage producten dat in één keer goed is, zonder herwerk of reparatie. Dit is de meest eerlijke kwaliteits-KPI omdat het alle verborgen kosten blootlegt.
FPY = (Goede producten eerste keer / Totaal geproduceerd) × 100%
Scrap Rate
Percentage materiaal/producten dat wordt afgekeurd en weggegooid. Dit is direct zichtbaar in je kosten en duurzaamheidsprestaties.
Scrap Rate = (Afgekeurd materiaal in € of kg / Totaal input) × 100%
Rework Rate
Percentage producten dat herwerk nodig heeft. Vaak een verborgen kost omdat het "toch nog goed komt", maar het kost tijd, geld en capaciteit.
Rework Rate = (Herwerkte producten / Totaal geproduceerd) × 100%
Doorlooptijd & Efficiency KPIs
Doorlooptijd (Lead Time)
De totale tijd van orderontvangst tot levering. Vaak veel langer dan de werkelijke bewerkingstijd door wachttijden tussen stappen.
Order Lead Time
Order → Levering
Manufacturing Lead Time
Start productie → Gereed
Cycle Time
Tijd per product
Capaciteitsbenutting
Hoeveel van je beschikbare capaciteit gebruik je daadwerkelijk? Te laag is verspilling, te hoog leidt tot geen flexibiliteit voor spoedorders.
Capaciteitsbenutting = (Werkelijke output / Maximale capaciteit) × 100%
Omsteltijd (Changeover Time)
Tijd om van product A naar product B te wisselen. SMED (Single Minute Exchange of Die) richt zich op het reduceren van omsteltijden naar minder dan 10 minuten.
Omsteltijd = Tijd tussen laatste goede product A en eerste goede product B
Kosten-KPIs
Cost per Unit
Totale productiekosten gedeeld door output. De ultieme efficiëntie-metric.
Inclusief: arbeid, materiaal, energie, overhead, kwaliteitskosten
Energy per Unit
Energieverbruik per geproduceerde eenheid. Steeds belangrijker met stijgende energieprijzen en duurzaamheidseisen.
Meet in kWh per stuk of per kg output
Labor Productivity
Output per gewerkt uur. Meet zowel in stuks als in € om vergelijking mogelijk te maken.
Formule: Output / Directe arbeidsuren
Maintenance Cost Ratio
Onderhoudskosten als percentage van asset waarde. Te laag suggereert onderhoudstekort, te hoog suggereert inefficiëntie.
Benchmark: 2-5% van vervangingswaarde per jaar
Benchmarks per Sector
KPIs zijn alleen zinvol in context. Vergelijk je prestaties met sectorgenoten, maar onthoud: elke situatie is uniek. Gebruik benchmarks als richtlijn, niet als wet.
| Sector | OEE | FPY | OTD | Kenmerk |
|---|---|---|---|---|
| Automotive | 85%+ | 99%+ | 99%+ | Zeer strikte normen, JIT-leveringen |
| Metaalbewerking | 65-75% | 95-98% | 95%+ | Mix van serie en enkelstuks |
| Kunststofverwerking | 70-80% | 97-99% | 97%+ | Continue productie, hoge volumes |
| Voedingsmiddelen | 60-75% | 99%+ | 99%+ | Strenge hygiëne, houdbaarheid |
| Farmaceutisch | 50-65% | 99.9%+ | 99%+ | Validatie, batch traceability |
| Electronica | 75-85% | 99%+ | 98%+ | Hoge precisie, kleine componenten |
| Verpakkingen | 70-80% | 98%+ | 98%+ | Hoge snelheden, veel omstellingen |
| Machinebouw | 55-70% | 95-98% | 90-95% | Project-based, customization |
Benchmark Advies
Vergelijk je niet alleen met je sector, maar ook met jezelf. Een bedrijf dat van 55% naar 70% OEE gaat heeft meer bereikt dan een bedrijf dat stabiel op 75% blijft. De trend is belangrijker dan het absolute getal.
Dashboard Opzet: Van Werkvloer tot Directie
Niet iedereen heeft dezelfde KPIs nodig. Bouw dashboards op verschillende niveaus, elk met de juiste KPIs, frequentie en detailniveau.
Werkvloer Dashboard
Operators, teamleiders
Directe actie bij afwijkingen
Shift Dashboard
Teamleiders, supervisors
Evaluatie en overdracht
Management Dashboard
Productiemanager, directie
Strategische beslissingen
Directie Dashboard
Directie, MT
Strategische planning, investeringen
Dashboard Best Practices
Implementatie Stappenplan
KPI Selectie
Kies 5-7 KPIs die aansluiten bij bedrijfsdoelen. Minder is meer.
Baseline Meting
Meet huidige prestaties gedurende 2-4 weken zonder wijzigingen.
Doelen Stellen
Definieer SMART doelen per KPI voor komende 6-12 maanden.
Datacollectie Automatiseren
Minimaliseer handmatige registratie door sensoren en koppelingen.
Dashboard Bouwen
Visualiseer KPIs op schermen op werkvloer en in kantoor.
Review Ritme
Implementeer dagelijkse/wekelijkse KPI reviews met teams.
8 Veelgemaakte Fouten bij KPI-implementatie
Te veel KPIs tegelijk
Impact: Verwarring en focus verlies
Oplossing: Start met max 5-7 KPIs, breid later uit indien nodig.
KPIs zonder actie
Impact: Dashboard wordt genegeerd
Oplossing: Elke KPI moet leiden tot concrete verbeteracties.
Alleen achteraf rapporteren
Impact: Geen real-time sturing
Oplossing: Investeer in real-time dashboards op de werkvloer.
Data handmatig verzamelen
Impact: Onbetrouwbaar, tijdrovend
Oplossing: Automatiseer dataverzameling via sensoren/koppelingen.
KPIs als straf gebruiken
Impact: Weerstand, gaming
Oplossing: Gebruik KPIs voor verbetering, niet voor afrekenen.
Geen context geven
Impact: Verkeerde conclusies
Oplossing: Toon altijd target, trend en benchmark.
OEE als enige metric
Impact: Onvolledig beeld
Oplossing: Combineer OEE met kwaliteit, levering en kostenmetics.
Benchmarks blind volgen
Impact: Niet relevant voor jouw situatie
Oplossing: Pas benchmarks aan op jouw productmix en uitdagingen.
Veelgestelde Vragen
Wat zijn de belangrijkste productie KPIs?
De top 5 productie KPIs zijn: OEE (Overall Equipment Effectiveness), First Pass Yield, On-Time Delivery, doorlooptijd en capaciteitsbenutting. Deze metrics geven samen een compleet beeld van productie-efficiëntie.
Hoe bereken je OEE?
OEE = Beschikbaarheid × Prestatie × Kwaliteit. Beschikbaarheid = (Geplande tijd - Stilstand) / Geplande tijd. Prestatie = (Werkelijke cyclustijd × Producten) / Netto productietijd. Kwaliteit = (Goede producten / Totaal geproduceerd). Alle percentages vermenigvuldigen geeft de OEE.
Wat is een goede OEE score?
Een OEE van 85% wordt beschouwd als world-class. Het gemiddelde MKB-maakbedrijf scoort 60-65%. Een score van 70-75% is goed voor discrete manufacturing. Belangrijker dan de absolute score is de trend: stijgt je OEE?
Wat is het verschil tussen OEE en TEEP?
OEE meet effectiviteit tijdens geplande productietijd. TEEP (Total Effective Equipment Performance) meet effectiviteit over alle beschikbare tijd, inclusief nachten, weekenden en feestdagen. TEEP = OEE × Benutting, en is lager dan OEE.
Hoeveel KPIs moet ik meten?
Start met 5-7 KPIs die direct aansluiten bij je bedrijfsdoelen. Te veel KPIs leidt tot focus verlies. Kies minimaal: 1 efficiency-KPI (OEE), 1 kwaliteits-KPI (FPY), 1 levering-KPI (OTD) en 1 kosten-KPI.
Hoe vaak moet ik KPIs reviewen?
Operationele KPIs (OEE, output) dagelijks bij de dagstart. Tactische KPIs (trends, verbeterprojecten) wekelijks. Strategische KPIs (kosten, capaciteit, benchmarks) maandelijks. Real-time dashboards voor directe actie bij afwijkingen.
Kan ik KPIs meten zonder dure software?
Ja, start eenvoudig met Excel/Google Sheets voor kleine producties. Verzamel data handmatig of via basis PLC-uitlezing. Wanneer je groeit, investeer in dedicated productie-software of MES-systemen.
Hoe voorkom ik dat KPIs gemanipuleerd worden?
Automatiseer dataverzameling om menselijke input te minimaliseren. Combineer meerdere KPIs (hoge OEE + hoge kwaliteit + lage kosten). Creëer een cultuur waarin problemen melden gewaardeerd wordt, niet bestraft.
Rob Derks
KPI & Procesoptimalisatie Expert
Ik help MKB-maakbedrijven hun productie meetbaar te maken en continu te verbeteren. Van KPI-selectie tot dashboard-implementatie en verbetertrajecten.
Meer over Rob →Start met Meten, Start met Verbeteren
Wil je weten hoe je productie écht presteert? Laat ons een KPI-assessment doen en een dashboard-prototype bouwen voor jouw situatie.